Các yếu tố gây mất cân bằng cho hệ vi sinh đường ruột

Hệ vi sinh đường ruột đóng vai trò hấp thu các chất dinh dưỡng, chống lại những tác nhân gây bệnh, hệ miễn dịch khỏe mạnh nhưng các yếu tố dưới đây gây mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột từ đó ảnh hưởng tới sức khỏe tổng thể.

Sống trong ruột là một cộng đồng vi khuẩn phức tạp và rộng lớn, bao gồm vi khuẩn, vi rút, vi khuẩn cổ điển, nấm và động vật nguyên sinh. Chúng ta thể đã nghe thấy thuật ngữ ‘microbiota’ và ‘microbiome’ được sử dụng thay thế cho nhau, nhưng thực tế chúng có ý nghĩa hơi khác nhau. Microbiota – thuật ngữ này đề cập đến toàn bộ quần thể vi sinh vật có trong ruột của bạn. Bạn có thể coi đây là ‘ai ở đó?’.

Microbiome – thuật ngữ này đề cập đến microbiota (ai ở đó?) cũng như vật liệu di truyền của chúng (chúng có thể làm gì?) và chức năng trao đổi chất (chúng đang làm gì?).

Khi phóng đại hình ảnh bên trong ruột của chúng ta, có hình ảnh giải thích rằng ‘hệ vi sinh vật đường ruột’ đề cập đến ai đang ở đó và ‘hệ vi sinh vật đường ruột’ đề cập đến ai đang ở đó, chúng có thể làm gì và chúng đang làm gì.

Ước tính sơ bộ cho thấy rằng ruột của con người có thể chứa tới 1.000 loài vi khuẩn (với 85% là lợi khuẩn, 15% là hại khuẩn) và 2 triệu gen vi khuẩn – gấp 100 lần số lượng gen ta có (khoảng 20.000), cư trú phần lớn ở hệ tiêu hóa, đặc biệt là ở ruột non và ruột già. Mặc dù chúng ta có sự tương đồng di truyền cao với những người khác, hệ vi sinh vật đường ruột của ta độc đáo hơn và có thể khác 80-90% so với hệ vi sinh vật của người khác.

Hệ vi sinh vật đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng “hàng rào” miễn dịch cơ thể, thúc đẩy quá trình tiêu hóa nhờ tiết ra các enzyme để tiêu hóa thức ăn và tổng hợp vitamin từ các loại thực phẩm, đào thải hại khuẩn, tạo lớp màng bảo vệ niêm mạc ruột, cải thiện các tình trạng viêm nhiễm, cung cấp nhiên liệu cho các tế bào trong đại tràng và tác động đến tốc độ thức ăn di chuyển qua ruột, tổng hợp các vitamin thiết yếu, đặc biệt là vitamin K và vitamin nhóm B như biotin, folate và thiamine,… Tuy nhiên, một số yếu tố dưới đây gây khiến cho hại khuẩn tăng lên gây mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột.

Uống rượu bia, đồ uống có cồn

Khi uống nhiều bia rượu gây phá vỡ sự cân bằng của vi khuẩn nên hệ vi sinh đường ruột. Trong đường ruột có hàng ngàn loại vi khuẩn, vi sinh vật, visus,… tạo nên hệ vi sinh vật đường ruột. Những vi sinh vật trong đường ruột đều có lợi, có mối quan hệ cộng sinh với cơ thể nhưng có một số có khả năng gây bệnh, gây rối loạn trong cơ thể. Khi uống một lượng lớn rượu hệ vi sinh vật đường ruột có thể thay đổi tạo điều kiện cho vi khuẩn có hại gây bệnh, tiêu diệt những vi sinh vật có lợi.

Sự phát triển của vi khuẩn gây viêm, vi khuẩn có hại trong đường ruột do uống rượu có thể làm lớp niêm mạc ruột mỏng đi, theo thời gian kéo dài gây tình trạng viêm. Ruột có một lớp chất nhầy hoạt động như một hàng rào, cho các chất dinh dưỡng đi vào máu, ngăn chặn các chất độc xâm nhập vào máu. Nhưng uống rượu có thể làm cho chúng mỏng hơn có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến các cơ quan khác trong cơ thể.

Thức khuya, mất ngủ

Con người dành 1/3 cuộc đời để ngủ, trong khi mèo dành khoảng 2/3 thời gian để ngủ. Các loài động vật khác, như gấu túi và dơi, có thể ngủ tới 22 giờ một ngày. Trẻ sơ sinh cần ngủ khoảng 14 - 17 giờ mỗi ngày, trong khi thanh thiếu niên cần khoảng 8 - 10 giờ mỗi đêm. Hầu hết người lớn cần ngủ từ 7 - 9 giờ.Thiếu ngủ có thể có tác động tiêu cực lớn đến sức khỏe. 24 giờ không ngủ cũng có thể khiến tâm trạng thay đổi đáng kể, hoạt động khó khăn, thay đổi nhận thức xảy ra,… Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, hệ vi sinh đường ruột không chỉ ảnh hưởng đến tiêu hóa, trao đổi chất và miễn dịch, sức khỏe mà còn có ảnh hưởng đến giấc ngủ của con người thông qua trục não - ruột.

Theo các chuyên gia tiêu hóa, hệ tiêu hóa là nơi tập trung của nhiều tế bào thần kinh nên hệ tiêu vô cùng nhạy cảm trước các tín hiệu từ não, được xem là bộ não thứ 2 của cơ thể.

Một số hormone: dopamine, serotonin, melatonin, cortisol là những hormone giúp cơ thể có một giấc ngủ chất lượng và ngon giấc. Nhưng sự gián đoạn quá trình sinh trưởng của hệ vi sinh đường ruột sẽ gây cản trở việc sản xuất những hormone này.

Stress, căng thẳng

Trục não ruột thường được sử dụng để chỉ hệ thống thần kinh ruột não (ENS – Enteric nervous system) – một hệ thống thần kinh nằm trong đường ruột của chúng ta. Hệ thống này gồm các tế bào thần kinh chủ yếu hoạt động tự động để điều chỉnh hoạt động của đường tiêu hóa mà không cần sự điều khiển từ bộ não trung ương. Hệ thống thần kinh ruột não có vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh việc tiêu hóa thức ăn, di chuyển thức ăn qua ruột, và các chức năng khác của đường tiêu hóa.

 Khi sức khỏe đường ruột khỏe mạnh đóng vai trò nhất định đối với sự ổn định chức năng của hệ thần kinh trung ương của cơ thể. Bởi sự biến đổi của hệ vi sinh vật đường ruột có thể ảnh hưởng đến hành vi, tâm trạng thông qua trục này và giao tiếp hai chiều có nghĩa là những thay đổi trong não, chẳng hạn như hành vi và tâm trạng, cũng có thể ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật tại ruột.

Hệ vi sinh đường ruột bị mất cân bằng, thay đổi có thể bị ảnh hưởng như: kích hoạt hệ thống miễn dịch của cơ thể, phá vỡ hàng rào ruột từ đó góp phần gây ra hội chứng ruột kích thích, gây viêm trong ruột, đau dạ dày, đau bụng, táo bón, tiêu chảy,… gây ra những thay đổi trong hành vi và tâm trạng của chúng ta.

Sử dụng thuốc kháng sinh kéo dài

Uống thuốc kháng sinh nhằm mục đích ức chế, tiêu diệt các vi khuẩn, virus gây bệnh giúp cơ thể khỏe mạnh hơn. Nhưng kháng sinh cũng làm hạn chế hoạt động của các vi sinh vật có lợi trong đường ruột, phá vỡ sự cân bằng hệ vi sinh đường ruột từ đó dẫn đến tình trạng loạn khuẩn đường ruột, gây các các vấn đề tiêu hóa: táo bón, đầy hơi, chướng bụng, tiêu chảy,… Bởi theo các chuyên gia cho biết ngay cả khi sử dụng kháng sinh với liều thấp cũng có thể gây tác động đến sự sinh trưởng và phát triển vi khuẩn có lợi trong đường ruột. Một số bệnh nhân sau khi sử dụng một số loại kháng sinh như Ampicillin, Clindamycin, Erythromycin,... gặp phải tình trạng rối loạn tiêu hóa gây ảnh hưởng tới sức khỏe đường ruột.

Đi du lịch, sinh sống nơi mới

Trong chuyến du lịch sự thay đổi đột ngột thói quen ăn uống, sinh hoạt cũng dẫn đến sự mất cân bằng các vi sinh vật có lợi trong đường ruột, tạo cơ hội cho các vi sinh vật có hại có có điều kiện phát triển khiến cho hệ vi sinh vật đường ruột bị mất cân bằng. Bởi cơ thể của chúng ta đã quen với nhịp sống hàng ngày nên việc thay đổi quá nhanh khiến hệ vi sinh vật đường ruột không kịp thích nghi. Hay việc ăn các thức ăn và đồ uống lạ có thể gây thêm ảnh hưởng đến sự cân bằng đường ruột vốn đã bị phá vỡ

Bên cạnh đó, hệ vi sinh vật đường ruột của chúng ta khi đến nơi du lịch mới sẽ có cơ hội tiếp xúc với các vi khuẩn, nấm,… mới trong thực phẩm, nước, không khí, môi trường. Lúc này hệ thống miễn dịch phản ứng với những kẻ xâm lượng bên ngoài và được kích hoạt khi chúng ta hít phải những loại phấn hoa khác nhau, vi khuẩn gây bệnh từ thực phẩm, uống nước không đảm bảo từ đó gây mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột.

Tiếp xúc hóa chất

Với sự phát tiển của các ngành công việc, các chất ô nhiễm, hóa chất khác nhau được tạo ra như: kim loại nặng, chất ô nhiễm hữu cơ, thuốc trừ sâu và kháng sinh…. Các hóa chất này có thể xâm nhập vào thực phẩm của chúng ta trong quá trình trồng trọt, chế biến sơ chế thực phẩm, bảo quản thực phẩm,… Ngoài ra một số phụ gia thực phẩm ảnh hưởng đến sự đa dạng của hệ vi sinh vật đường ruột, tạo điều kiện cho hại khuẩn gia tăng, giảm lợi khuẩn.

Chất làm ngọt nhân tạo và phụ gia thực phẩm

Chất làm ngọt nhân tạo và phụ gia thực phẩmcó tác động tiêu cực đến sức khỏe các lợi khuẩn. Chất nhũ hóa kết hợp với nhiều loại thực phẩm chế biến để cải thiện kết cấu và độ ổn định nhưng khi chúng ta tiêu thụ quá nhiều các thực phẩm có chứa các chất này,  khi được hấp thu vào cơ thể chúng làm thay đổi quần thể vi khuẩn đường ruột và làm tăng tình trạng viêm cấp thấp, tăng nguy cơ ung thư đại tràng.

Chế độ ăn

Chế độ ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn và ít chất xơ thực vật có thể dẫn đến hệ vi sinh vật đường ruột bị mất cân bằng. Môi trường được tạo ra trong ruột bởi thực phẩm chế biến tạo điều kiện thuận lợi cho các vi khuẩn thúc đẩy các dạng bệnh viêm nhiễm khác nhau trong đường ruột.

Ngoài ra,  khi mất cân bằng vi khuẩn đường ruột có thể dẫn đến chứng rối loạn vi khuẩn, là nguyên nhân gây viêm ruột, bệnh celiac, ung thư đại tràng, bệnh gan và nhiều bệnh khác như bệnh tiểu đường, thoái hóa thần kinh, các bệnh tim mạch...

BÀI CÙNG CHỦ ĐỀ:

Nguyên nhân gây mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột ở trẻ

Bí quyết tăng cường lợi khuẩn cho hệ vi sinh vật đường ruột

Bổ sung quá nhiều lợi khuẩn ảnh hưởng tới hệ vi sinh đường ruột như nào?

Các triệu chứng đường tiêu hóa không bao giờ được bỏ qua

Hệ vi sinh đường ruột gây ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần?

Suckhoecuocsong.vn